Bibliografia

Raport IPCC z 2018 o konieczności natychmiastowych zmian systemowych

2024 pierwszym rokiem w historii pomiarów powyżej 1,5°C

Pierwszy dzień bez lodu w Arktyce możliwy przed 2030, część modeli wskazuje 2027

Prądy morskie (AMOC) najsłabsze od ~1600 lat

Susza w Syrii: najgłębsza od stuleci, wpływ na produkcję rolną i migracje wewnętrzne

Ignacy Daszyński (PPS) proklamował w listopadzie 1918 Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej w Lublinie

Delegalizacja PPS w grudniu 1948 (wchłonięcie do nowo utworzonej PZPR), reaktywacja 15 listopada 1987

Godzilla (1954) a test Castle Bravo i skażenie kutra Daigo Fukuryū Maru

Susan Sontag o funkcji psychologicznej science fiction

Hegemonia kulturowa

Andrew Niccol o sprzedaży scenariusza Wyścigu z czasem

Lucas zrezygnował z części gaży reżyserskiej w zamian za prawa do sequeli i merchandisingu

Lucas o umieraniu demokracji: „demokracje nie są obalane, są oddawane"; inspiracja Wietkongiem przy bitwie o Endor

Sprzedaż Lucasfilmu Disneyowi za 4,05 mld USD (30 października 2012)

Homer, kwestia autorstwa i tradycja ustna

Różnice kulturowe w percepcji obrazu

Okno Overtona

Orzeczenie TK w sprawie aborcji, 22 października 2020, sygn. K 1/20

Dopamina jako cząsteczka oczekiwania, nie nagrody

Badanie Male Allies UK: ponad 1000 chłopców 12–16 lat, co piąty w relacji z „dziewczyną AI" lub zna kogoś takiego

Cambridge Analytica: 87 mln profili, quiz osobowościowy, profile psychograficzne

Kara 5 mld USD dla Facebooka (lipiec 2019)

Birma: Facebook jako „Internet", uchodźcy Rohingya, ludobójstwo

Facebook wiedział o ryzyku od 2012, otrzymał bezpośrednie ostrzeżenia, środki „wyraźnie niewystarczające"

Rwanda: Radio Tysiąca Wzgórz, dehumanizacja Tutsi, skazanie za podżeganie do ludobójstwa

Rumunia: Georgescu, wybory 2024, TikTok, unieważnienie wyborów, postępowanie KE na mocy DSA

Kontrola eksportowa USA na modele Anthropica: nałożona 12 czerwca 2026, zdjęta 30 czerwca — w tym czasie firma musiała odciąć dostęp wszystkim obcokrajowcom, także własnym pracownikom spoza USA

Wzrost bezrobocia wśród dwudziestokilkulatków w zawodach technologicznych

Szkolenie GPT-3: 700 tys. litrów wody pitnej bezpośrednio

Globalny pobór prądu przez centra danych ~415 TWh w 2024

Ślad węglowy systemów AI w 2025: 32,6–79,7 mln ton CO₂

⅔ centrów danych budowanych od 2022 w regionach zagrożonych stresem wodnym

Louisiana: elektrownie gazowe pod centrum danych Meta

Rewolucja AI podbija ceny surowców i komponentów technologicznych

Firmy AI nie zarabiają dziś na siebie; instytucje finansowe ostrzegają przed „bańką"

Deepfake Zełenskiego (2022) i spreparowane nagranie audio burmistrza Londynu (2023)

Fala nagrań generowanych przez AI po ataku na Iran (2026)

Fałszywe treści docierają do 1500 osób sześć razy szybciej niż prawdziwe

Enshittification — trzy fazy życia platformy

Inauguracja Trumpa (styczeń 2025): szefowie wielkich platform w pierwszym rzędzie

Teoria martwego internetu; około połowy ruchu w sieci generują automaty

Wartość globalnego rynku gier: ponad 200 mld USD rocznie

Crunch jako powszechna praktyka; „passion tax" jako mechanizm kulturowy branży

EA kupione przez Saudi PIF i firmę Jareda Kushnera za 55 mld USD

Clair Obscur: Expedition 33 — sprzedaż i nagrody na The Game Awards

Star Wars: Battlefront II (2017) — 4 528 godzin gry albo 2 100 dolarów za odblokowanie całej treści; komentarz EA o „poczuciu dumy i osiągnięcia" jako najgorzej oceniony komentarz w historii Reddita (683 tys. głosów na minus), wycofanie się EA

Belgia uznała lootboxy za hazard (2018)

Holandia: kara dla EA za lootboxy uchylona przez Radę Stanu (wyrok z 9 marca 2022)

Variable ratio reinforcement — zmienny współczynnik wzmocnienia

Google Project Genie 3 a spadek akcji spółek gamingowych (styczeń 2026)

Korea Płd.: wybory 2022, konflikt płci jako narzędzie mobilizacji, ruch 4B, rekordowo niska dzietność

Limerencja

Adolescence (Netflix 2025) — mechanizm radykalizacji przez incelowe fora

Model biznesowy Tinder: przychód oparty na subskrypcjach i płatnej widoczności

Dysonans poznawczy i aktywność mózgu

Naloty NATO na Jugosławię 1999: 78 dni, bez mandatu ONZ

Srebrenica jako ludobójstwo

Tony Gilroy o Andorze: napad na bank w Tyflisie 1907, „podręcznik faszyzmu"

Afektywna polaryzacja — tożsamość partyjna jako plemienna

Lotofagowie: kto zje lotos, zapomina o powrocie

Zapatyści/EZLN: powstanie 1 stycznia 1994, zajęcie San Cristóbal de las Casas

Caracoles i zasada mandar obedeciendo

Wypalenie aktywistyczne w Polsce

Jonathan Shay: weterani mówią językiem Homera; pojęcie urazu moralnego (moral injury)

Losowanie urzędników w demokracji ateńskiej

Irlandia: zgromadzenia obywatelskie i referenda o małżeństwach jednopłciowych i aborcji

Francja: Konwencja Obywatelska ds. Klimatu, 150 wylosowanych obywateli

Gdańsk: panel obywatelski, losowanie reprezentatywne, próg 80% dla wiążących rekomendacji

Badania nad deliberacją: depolaryzacja uczestników

Łódź jako centrum przemysłu włókienniczego; Scheibler, Poznański, Geyer

Powstanie łódzkie, czerwiec 1905

Wpływ jakości przestrzeni publicznej na poczucie bezpieczeństwa i aktywność obywatelską

Susza hydrologiczna w Polsce i rekordowo niski stan Wisły (lato 2026)

Anomalie temperatury w zachodniej części Morza Śródziemnego do ok. 6°C powyżej normy (2026)

Zaopatrzenie Łodzi w wodę: 48 studni głębinowych, rezygnacja ze Zbiornika Sulejowskiego w 2004

Profilaktyka onkologiczna w Polsce: niska i spadająca zgłaszalność

Projektowanie żywności ultraprzetworzonej pod maksymalizację pożądania

Marek Aureliusz — motto podane jako parafraza; stoicka dyscyplina badania własnych wyobrażeń

Stoicyzm jako produkt rynkowy i jego przechwycenie w manosferze

Przepowiednia Tejrezjasza: wiosło niesione w głąb lądu